Hangi stablecoinler var? USDT, USDC ve farklı stablecoin türleri nasıl karşılaştırılır?

Stablecoin, değerini sabit bir varlığa, çoğunlukla ABD dolarına bağlı tutmak için tasarlanmış bir kripto token’dır. Sabitliği neyin sağladığı türe göre değişir ve riskin nerede yoğunlaştığını belirler.

Aşağıda bilinen stablecoinleri türlerine göre listeliyor, USDT ile USDC’yi ihraççıların kendi açıklamalarıyla yan yana koyuyoruz. Euro stablecoin’lere ve stablecoin’in işlemdeki rollerine ayrı bölümler ayırdık.

Sparkling, sparkl.ing’e göre ajanla gelen bir trading uygulaması; stablecoin’li swap örneği sayfanın sonunda.

Hızlı özet

• Stablecoinler sabitliği üç yolla korur: fiat destekli (nakit ve nakit benzeri rezerv), kripto teminatlı (fazla kripto varlık) ve algoritmik (sözleşme ve teşvikler). USDe gibi sentetik dolar yapıları ve USDS bu basit ayrıma tam oturmaz.
• USDT ve USDC ikisi de 1 ABD dolarına bağlıdır; farkları ihraççı, rezervin içeriği, rapor sıklığı ve doğrudan bozdurmanın kimlere açık olduğudur.
• Bireysel kullanıcı genellikle stablecoin’i ikincil piyasa fiyatından alıp satar; 1’e 1 ifadesi her durumda doğrudan bozdurma anlamına gelmez.
• ESMA’nın geçici kaydı euro stablecoin ihraççısının AB’deki durumunu gösterir; Türkiye için izin ya da güvence anlamına gelmez.
• sparkl.ing’e göre stablecoin’li swap’ı ajan hazırlar; swap, yatırma ve çekmede ağ ücreti çıkabilir.

Stablecoin listesi: hangi token hangi gruba giriyor?

Bilinen stablecoinler türe göre gruplanır: USDT, USDC, PYUSD ve RLUSD fiat destekli; USDS, DAI, USDe ve GHO ise kripto destekli olarak etiketlenir. Aşağıdaki gruplama, ethereum.org’un stablecoin sayfasındaki tablonun 08.10.2026 tarihli hâline dayanıyor. Tür etiketleri kaynağa aittir.

• Fiat destekli: USDT, USDC, PYUSD, RLUSD, USD0.
• Kripto destekli (ethereum.org etiketi): USDS, DAI, USDe, USDD, GHO. USDS ve USDe’yi bu etiket tek başına açıklamıyor; farkları aşağıda.
• Değerli metal ve başka para birimleri: ethereum.org değerli metale bağlı token’ları ayrı bir kategoride gösteriyor. Tether de dolar dışında Meksika pesosuna bağlı MXN₮ ve altına bağlı XAU₮ çıkardığını belirtiyor.

Tablodaki sıra, CoinGecko verisine dayanan piyasa değerine göre oluşuyor. ethereum.org listenin değişken olduğunu ve listelenen projelerin onaylanmış sayılmaması gerektiğini yazıyor. Piyasa değeri bir token’ın ne kadar büyüdüğünü gösterir; rezervin kalitesi ya da bağın dayanıklılığı hakkında tek başına bir şey söylemez.

USDS ile DAI kolayca karıştırılıyor. ethereum.org, USDS’yi Dai’nin halefi olarak tanımlıyor, DAI ise tabloda yerini koruyor. USDS’yi yalnızca kripto varlıklarla desteklenen bir token gibi okumayın: Sky arayüzünü işleten Skybase International’ın kullanıcı riskleri belgesi, USDS dahil stablecoin’lerin yetersiz teminatlı olabileceğini ve sabitliğini kaybedebileceğini (de-peg) yazıyor. Aynı sayfa teminat bileşimini ayrıntılı vermiyor; bileşim için protokolün kendi belgelerine bakmak gerekir. GHO, aynı kaynağa göre Aave’ın merkeziyetsiz ve çok teminatlı stablecoin’i. Ölçeği de hesaba katın: Ethereum üzerinde yüzlerce stablecoin var, buradaki on isim yalnızca tablonun ilk sıraları.

USDe ayrı bir yapı. Ethena dokümantasyonu onu, kripto varlıklar ve karşılık gelen kısa futures pozisyonlarıyla desteklenen bir sentetik dolar (synthetic dollar) olarak tanımlıyor, USDC ya da USDT gibi fiat stablecoin’den farklı olduğunu ve risklerinin de farklı olduğunu belirtiyor. Ethena’nın risk başlıkları arasında funding, tasfiye, saklama ve borsa riski gibi kalemler var. Bu yüzden ethereum.org tablosundaki “kripto destekli” etiketi USDe’nin mekanizmasını anlatmıyor ve protokol belgesinin yerini tutmuyor.

Euroya bağlı token’lar bu tabloda öne çıkmıyor; onlara aşağıda ayrı bölümde bakıyoruz.

Fiat destekli, kripto teminatlı, algoritmik: sabitliği ne koruyor?

Stablecoinler sabitliği nasıl sağladıklarına göre üçe ayrılır: nakit rezervli fiat destekli, fazla kripto teminatlı ve teminatı eksik ya da hiç olmayan algoritmik. Bu ayrım Fed’in 23.02.2024 tarihli FEDS Notes yazısındaki sınıflandırmaya dayanıyor; ethereum.org buna değerli metale bağlı token’ları ekliyor. USDe gibi sentetik dolar yapıları bu üç gruba tam oturmadığı için tabloda ayrı satırda.

Stablecoin türleri arasındaki asıl fark, güvenin nereye yaslandığında ortaya çıkıyor. Fiat destekli modelde token’ı çoğunlukla tek bir şirket rezerve karşı 1’e 1 çıkarır ve rezerv zincir dışında durur. ethereum.org bu yüzden bu token’ları merkezi olarak niteliyor ve rezervin yeterli olduğunun doğrulanması gerektiğini yazıyor.

Kripto teminatlı modelde ağırlık şirketten sözleşmeye ve teminatın fiyatına kayar. Fed’in verdiği örnek oranı somutlaştırıyor: Maker Vault’ta 100 Dai çıkarmak için 150 dolarlık ETH yatırılıyor. ETH değer kaybeder ve teminat eşiğin altına inerse sözleşme teminatı tasfiye eder. Aradaki fazlalık, fiyat düşüşüne karşı bir tampon olarak tutulur.

Algoritmik model, Fed’e göre tanımlanması en zor kategori. Teminat eksikse ya da hiç yoksa bağı korumanın yükü sözleşmelere ve teşviklere kalır. Terra’nın 2022’deki çöküşüne aşağıda ayrıca bakıyoruz.

USDT ile USDC yan yana: ihraççı, rezerv ve erişim farkı

USDT ve USDC’nin ikisi de 1 ABD dolarına bağlı; fark ihraççıda, rezervin içeriğinde, raporların sıklığında ve doğrudan bozdurmaya kimin erişebildiğinde. Aşağıdaki USDT vs USDC tablosunda her hücre ihraççının kendi açıklamasından alındı: USDT için Tether’in sık sorulan sorular sayfası, USDC için Circle’ın USDC sayfası.

Tablo bir kazanan seçmiyor. Rezervin bileşimini yakından izlemek istiyorsanız Circle’ın haftalık açıklaması size daha sık veri verir. Token’ın kullanacağınız ağda bulunup bulunmadığı ise ayrı bir ölçüt. Hangi satırın ağır bastığına, token’ı ne için kullanacağınıza bakarak siz karar verirsiniz.

Tether’in açıklamasından bir ayrıntıyı da not edin: şirket, kendi token’larının para olmadığını, blokzincir üzerinde çalışan dijital token’lar olduğunu yazıyor. Raporların nasıl okunacağına bir sonraki bölümde geçiyoruz.

Bire bir bozdurma kimin için geçerli: birincil ve ikincil piyasa

Doğrudan 1’e 1 bozdurma genellikle ihraççının kurumsal müşterilerine açıktır; bireysel kullanıcı stablecoin’i ikincil piyasada, o anki piyasa fiyatından alıp satar. Ayrımın kaynağı Fed’in birincil ve ikincil stablecoin piyasaları notu: Fed’in 2024 tarihli notuna göre fiat destekli token ihraççıları basma ve yakma işlemini genellikle yalnızca kurumsal müşterileriyle yapıyor, bireysel yatırımcılar token’a ikincil piyasada ulaşıyor.

Tether ve Circle’ın kendi şartları da aynı tabloyu çiziyor. Tether, token’larının fiat paraya şirketin hizmet şartlarına göre bozdurulabildiğini yazıyor. Tether’in ücret sayfası Ekim 2026 itibarıyla doğrudan müşteriler için asgari ihraç ya da bozdurma tutarını 100.000 ABD doları olarak gösteriyor. Doğrudan müşteri olmak için doğrulamadan geçmek gerekiyor ve Tether bu incelemenin günlerden haftalara uzayabileceğini belirtiyor. Bunlar Tether’in kendi müşterilerine uyguladığı koşullar. Circle’da ise Circle Mint bireylere ve küçük işletmelere açık değil; Circle’a göre bireysel kullanıcılar USDC’ye borsalar, dijital bankalar ve dijital cüzdanlar üzerinden ulaşıyor. Bu kanallarda alım satım çoğunlukla ikincil piyasa fiyatından yapılır.

Dikkat: İhraççının sitesindeki “1’e 1” ifadesi, elinizdeki token’ı o ihraççıya götürüp 1 dolara çevirebileceğiniz anlamına gelmez. Ekranda gördüğünüz fiyat çoğunlukla ikincil piyasa fiyatıdır ve stres anlarında 1 dolardan uzaklaşabilir.

Sabitlik bozulduğunda: 2023 USDC ve 2022 Terra örneği

Sabitlik iki farklı yoldan bozulabilir: 2023’teki USDC örneğindeki gibi rezerve erişim sorunuyla ya da 2022’deki Terra çöküşündeki gibi tasarım zayıflığıyla. İki olayı da aynı Fed notu aktarıyor ve ikisi de stablecoin’in “her koşulda 1 dolar” olmadığını hatırlatıyor.

Rezerve erişim sorunu, rezerv yerinde dururken de çıkabilir. Fed’in 2024 tarihli notuna göre Circle 10.03.2023’te, yaklaşık 40 milyar ABD dolarlık USDC rezervinin yaklaşık 3,3 milyar dolarlık kısmını, düzenleyiciler bankayı kapatmadan önce Silicon Valley Bank’tan çekemediğini duyurdu. İkincil piyasada USDC ve DAI 90 sentin altına indi, ardından yaklaşık üç gün içinde toparlandı. Kısa bir süre, ama o üç gün içinde satmak zorunda kalan biri için fark gerçekti.

Tasarım sorunu başka türlü işler. Fed, Terra’yı Mayıs 2022’deki çöküşünden önceki en büyük algoritmik stablecoin olarak anıyor ve bu tür tasarımların birkaç algoritmik stablecoin’de “ölüm sarmalına” (death spiral) yol açtığını yazıyor. Arkasında dönülecek bir rezerv olmayınca bağı tutan şey yalnızca mekanizmanın kendisi oluyor.

Bu iki olayın yanında, karşılaştırma yaparken hesaba katmanız gereken başka riskler de var:

• İhraççı müdahalesi: Tether’e göre şirket, belirli durumlarda resmi makamların talebiyle token’lara uzaktan el koyup onları imha edebilir.
• Hukuki nitelik: Circle’a göre dijital varlıklar genellikle kanuni ödeme aracı statüsü taşımaz ve mevduat sigortası kapsamında değildir.
• Rezervin bileşimi: Tether rezervinde bitcoin ve altın tuttuğunu söylüyor ve bitcoin fiyatının oynak olduğunu kendisi de belirtiyor. Böyle kalemler rezervin toplam değerini piyasayla birlikte oynatabilir.
• Teminatın tasfiyesi: kripto teminatlı modellerde, türler bölümünde anlattığımız eşik aşıldığında sözleşmeler teminatı tasfiye eder.

Euro stablecoin: EURC, MiCA ve ESMA’nın geçici kaydı

Euro stablecoin, değeri euroya bağlı token’dır; AB’de MiCA kapsamında bu token’ları ihraç eden şirketler ESMA’nın geçici kaydında görülebilir. MiCA, Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin 31.05.2023 tarihli (AB) 2023/1114 sayılı Tüzüğü’dür. ESMA’nın açıklamasına göre bu tüzük kripto varlıklar için AB genelinde tek tip kurallar getiriyor ve varlığa dayalı token’lar ile e-para token’larını (e-money token, EMT) da kapsıyor. Kurallar şeffaflık, bilgilendirme, yetkilendirme ve gözetim başlıklarını içeriyor.

Somut örnek olarak EURC’ye bakalım. Circle’ın EURC sayfasındaki dipnota göre Circle Internet Financial Europe SAS lisanslı bir elektronik para kuruluşu ve Avrupa Ekonomik Alanı’nda MiCA kapsamında USDC’yi ve EURC’yi e-para token’ı olarak ihraç etmeye yetkili. ESMA’nın MiCA sayfası ve geçici kaydı da bu şirketi gösteriyor. 07.10.2026’da güncellenen EMT ihraççıları dosyasında Circle Internet Financial Europe SAS, Fransa’daki yetkili otorite ACPR’nin kaydıyla ve 01.07.2024 tarihli yetki bildirimiyle yer alıyor. White paper kayıtlarının tarihleri ayrı: dosyada EURC için son güncelleme 24.12.2025, USDC için 15.09.2026 olarak görünüyor.

Aynı dosyada başka EMT ihraççıları da listeleniyor; örneğin Société Générale Forge (Fransa, ACPR), Paxos Issuance Europe Oy (Finlandiya, FIN-FSA) ve Monerium ehf (İzlanda Merkez Bankası).

Kaydı okurken dört sınırı aklınızda tutun:

• Kayıt geçicidir (interim). ESMA onu haftada bir günceller, bu yüzden ulusal kayıtların gerisinde kalabilir.
• ESMA, kayıttaki white paper’ların herhangi bir yetkili makamca incelenmediğini veya onaylanmadığını belirtiyor.
• Kayıtta yer almak, token’ın kalitesi ya da rezervin yeterliliği hakkında bir değerlendirme sayılmaz.
• Kayıt AB hukukuna dayanır; Türkiye’deki bir kullanıcı için izin ya da güvence anlamına gelmez.

Teminat, transfer ve swap: stablecoin işlemde nerede kullanılır?

Stablecoinler işlemde üç rol üstlenir: kaldıraçlı pozisyonda teminat olur, bir adresten diğerine değer taşır ve swap’ta çiftin hesap birimi olarak kullanılır. Üçünde de fiyatın sabit kalması işe yarar, ama riskin tamamını ortadan kaldırmaz.

İşlem teminatı. Marjinle çalışan platformlarda stablecoin çoğu zaman teminatın kendisidir. Hyperliquid’in marjin dokümantasyonu somut bir örnek veriyor: cross modunda gerçekleşmemiş kâr ve zarar eksiye döndüğünde başvurulabilecek adımlardan biri USDC yatırmak. Aynı doküman, pozisyon açıldıktan sonra kaldıracı izleme sorumluluğunun kullanıcıda olduğunu da yazıyor. Teminattaki token’ın fiyatı sabit kalsa bile pozisyonun riski sizde kalır.

Transfer. Aynı token birden çok ağda bulunabildiği için gönderen ve alan tarafın aynı ağı kullanması gerekir. Fiyatı oynak bir token yerine stablecoin göndermek, transfer sürerken tutarın değişmesini sınırlar.

Swap. Stablecoin çoğu swap’ta çiftin bir tarafıdır: elinizdeki token’ı stablecoin’e çevirirsiniz ya da stablecoin’le başka bir token alırsınız. ethereum.org da mevcut token’ları merkeziyetsiz borsalarda (DEX) stablecoin’e çevirmeyi stablecoin edinme yollarından biri olarak sayıyor. Teklifin nasıl oluştuğunu, slippage’ı ve ağlar arası işlemleri anlatan kripto swap işleminin adımları ve teklif ekranı sayfası bu konuya ayrıntılı giriyor.

Getiri, faiz ve staking bu bölümün konusu değil; kazanç vaadi de içermiyor.

Sparkling’de stablecoin ile işlem: ajan hazırlar, tutarı siz seçip onaylarsınız

sparkl.ing’e göre Sparkling’de ajan, örneğin USDT’yi ETH’ye çevirecek bir swap’ı hazırlar; tutarı siz seçersiniz, ücretleri teklifte görürsünüz ve her işlemi siz onaylarsınız. Sitedeki örnek komut da bu: “swap USDT to ETH”. İşlem ücretleri imzalamadan önce teklifte görünüyor, onay vermediğiniz bir emir gerçekleşmiyor ve ajanın anahtarlarınıza erişimi yok. Swap’lar Solana, Ethereum, TON ve Bitcoin ağları arasında yapılabiliyor.

Desteklenen stablecoin’lerin listesi sitede yayımlanmıyor; USDT ve USDC yalnızca örnek komutlarda geçiyor. Hangi token’ın kullanılacağını ajanın hazırladığı teklif gösterir.

Varsayımsal örnek: 500 USDT’nin 200’ünü ETH’ye çevirme senaryosunda ajan bir swap teklifi hazırlar; teklifte token’ı, tutarı ve ücretleri kontrol edip onaylar ya da vazgeçersiniz.

Dikkat: sparkl.ing gasless işlemi perps ve prediction markets için belirtiyor. Swap, yatırma ve çekme işlemlerinde ağ ücretleri ya da üçüncü taraf maliyetleri çıkabilir; gasless olması da ücretsiz olduğu anlamına gelmez.

Türkiye’den bakınca: MiCA kaydı ve SPK listesi neyi gösterir?

MiCA AB hukukudur ve Türkiye’deki durumu belirlemez; SPK’nın geçici listesinde yer almak da SPK’nın kendi ifadesiyle yetkilendirme anlamına gelmez. Bir euro stablecoin ihraççısının ESMA kaydında görünmesi AB ve Avrupa Ekonomik Alanı için anlamlı bir bilgidir, ama Türkiye’deki bir platformun ya da token’ın durumu hakkında sonuç çıkarmaya yetmez. SPK, kripto varlık hizmet sağlayıcıları için faaliyette bulunanlar listesini (Geçici Liste) yayımlıyor; yetkilendirmeyle ilgili bu uyarı da aynı sayfada yer alıyor.

Türkiye’de stablecoin kullanımına dair en net sınır ödemelerle ilgili. TCMB, 16.04.2021 tarihli basın duyurusunda Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik’in yürürlüğe konulduğunu açıkladı. Yönetmelik, ödemelerde kripto varlıkların doğrudan ya da dolaylı kullanılmasını yasaklıyor. TCMB duyuruda gerekçe olarak düzenleme ve denetim eksikliğini, yüksek oynaklığı, işlemlerin geri döndürülemezliğini, cüzdan hırsızlığı riskini ve yasa dışı kullanımı sayıyor.

Kuralın alanı ödemelerdir. Duyuruda stablecoin’e sahip olmak, kendi cüzdanlarınız arasında transfer yapmak ya da alım satım konu edilmiyor; bu kullanımlar için hukuki sonuç çıkarmıyoruz. Bu sayfa, stablecoin ile mal ya da hizmet ödemesi yapmayı da önermiyor. Buradaki bilgiler genel niteliktedir ve kişisel yatırım tavsiyesi değildir. Emir türleri, risk yönetimi ve temel terimler için kripto trading’e başlarken temel kavramları anlatan rehbere bakabilirsiniz.